Titanyum dioksit (E171) AB'de neden yasaklandı?
Beyaz renk veren E171, EFSA'nın 2021 değerlendirmesinden sonra AB'de gıdada kullanılamaz hale geldi. Kararın dayanağını ve etikette neye dikkat edeceğinizi anlatıyoruz.
Şekerlemelerin, sakızların ve draje kaplamaların parlak beyazlığı çoğu zaman tek bir maddeden gelir: titanyum dioksit, yani E171. Avrupa Birliği'nde bu madde artık gıdada katkı maddesi olarak kullanılamıyor. Kararın arkasında bir "kanıtlanmış zarar" değil, belirsizliği ortadan kaldıramayan bir bilimsel değerlendirme var. Bu fark, haberlerde çoğu zaman gözden kaçıyor.
E171 nedir, ne işe yarar?
Titanyum dioksit, beyaz renkli bir mineral pigmenttir. Gıdada opak, parlak bir beyazlık vermek için kullanılırdı: şekerleme kaplamaları, sakız, bazı sos ve pastacılık ürünleri. Aynı madde boyalarda, kozmetikte ve ilaç kaplamalarında da bulunur. LogicFood'un kayıtlarında da "beyazlatıcı mineral pigment" olarak tanımlanır.
EFSA 2021'de ne söyledi?
Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), 6 Mayıs 2021'de yayımladığı değerlendirmesinde titanyum dioksitin gıda katkısı olarak artık güvenli kabul edilemeyeceği sonucuna vardı. Gerekçeleri şöyle özetlenebilir:
- Titanyum dioksit parçacıklarının DNA'ya zarar verme (genotoksisite) olasılığı dışlanamadı.
- Bu endişe giderilemediği için kabul edilebilir günlük alım miktarı (ADI) belirlenemedi; yani "güvenli bir günlük miktar" söylenemedi.
- E171'in, tüketicinin maruz kalabileceği biçimde, en fazla yüzde 50'ye kadar nano boyutlu (100 nanometreden küçük) parçacık içerdiği görüldü. EFSA, nanoteknoloji rehberini ilk kez bir gıda katkısına uyguladı.
- Genel toksik etkiler ise kesin değildi ve EFSA'nın görüşü yalnızca gıda katkısı kullanımını kapsıyordu.
Önemli nokta: EFSA "zarar verdiği kanıtlandı" demedi; "endişeyi dışlayamıyoruz ve güvenli bir sınır koyamıyoruz" dedi. Karar verme yetkisi ise Avrupa Komisyonu ve üye devletlerdedir.
AB ne karar verdi?
Komisyon, (AB) 2022/63 sayılı Tüzük ile E171'i gıda katkı maddeleri listesinden çıkardı. Tüzük 18 Ocak 2022'de Resmî Gazete'de yayımlandı; altı aylık geçiş dönemi 7 Şubat 2022'de başladı ve 7 Ağustos 2022'de tam yasak devreye girdi. ABD Tarım Bakanlığı'nın özetine göre ilaçlarda renklendirici olarak kullanımı ayrı bir gözden geçirmeye tabi; yasak kapsamı gıda katkısıdır.
Etiketi nasıl okursunuz?
- İçindekiler listesinde "titanyum dioksit", "titanium dioxide" ya da "E171" arayın.
- AB'de satılan ürünlerde 2022'den bu yana bu maddeyi görmeniz beklenmez. İthal veya AB dışında üretilmiş ürünlerde ise kurallar ülkeye göre değişir.
- Beyaz kaplamalı şekerler, sakızlar ve parlak dekoratif ürünler bu maddeyi en sık gördüğünüz gruplardır.
- Bir ürünün etiketinde E171 görmek, onun yasa dışı olduğu anlamına gelmeyebilir; üretildiği ve satıldığı ülkenin mevzuatı belirleyicidir.
LogicFood'un araştırma kayıtlarında
LogicFood'un katkı maddesi kayıtlarında titanyum dioksit en yüksek risk seviyesiyle (High) işaretlidir ve kayıt EFSA değerlendirmesine dayanır. Bu işaret, EFSA'nın "güvenli bir sınır belirlenemedi" sonucunun bir öncelik göstergesine çevrilmiş halidir; tek başına bir zarar hükmü değildir.
Kısaca
E171 örneği, bilimsel belirsizliğin düzenlemeye nasıl yansıyabildiğini gösteriyor: zarar kanıtlanmadı, ama güvenli olduğu da gösterilemedi ve AB ihtiyat yolunu seçti. Etikette bu maddeyi tanımak, hangi ülkenin kurallarına tabi bir ürün aldığınızı da anlamanıza yardım eder.
Kaynaklar: EFSA, titanyum dioksit (E171) artık güvenli kabul edilmiyor, 2021 · USDA FAS, AB'de titanyum dioksit yasağı
