Sorbat mı benzoat mı? Sık görülen iki koruyucuyu tanıyın
Sorbik asit (E200) ve sodyum benzoat (E211) küf ve mayayı engellemek için kullanılır. EFSA'nın alım sınırları ve benzen tartışması etiketi okurken neyi bilmeniz gerektiğini gösteriyor.
Meyve suyunun, ayranın, turşunun ya da hazır sosun etiketinde "koruyucu" başlığı altında E202 veya E211 yazdığını çok gördünüz. Bunlar gıda endüstrisinin en yaygın iki koruyucu ailesi: sorbatlar ve benzoatlar. İkisi de küf ve mayanın çoğalmasını yavaşlatarak ürünün raf ömrünü uzatır. Ama farklı koşullarda çalışırlar ve farklı sorularla birlikte anılırlar. Bu yazı ikisini yan yana koyuyor.
Hangi kodlar hangi maddeye ait?
- Sorbatlar: E200 sorbik asit, E202 potasyum sorbat, E203 kalsiyum sorbat.
- Benzoatlar: E210 benzoik asit, E211 sodyum benzoat, E212 potasyum benzoat, E213 kalsiyum benzoat.
Sorbik asit adını üvez (Sorbus) ağacından alır, ancak günümüzde ticari olarak sentetik üretilir. Benzoik asit bazı meyvelerde doğal olarak da bulunur; gıdaya eklenen ise genellikle tuz formudur.
Güvenlik değerlendirmeleri ne diyor?
Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) iki grubu da yeniden değerlendirdi. Değerlendirmelerde "ADI" kavramı geçer: kabul edilebilir günlük alım. Bu, ömür boyu her gün tüketilse bile belirgin bir risk oluşturmadığı kabul edilen miktardır ve hesaplanırken hayvan çalışmalarındaki güvenli düzey 100 kat güvenlik payıyla bölünür.
Sorbatlar. EFSA'nın 2015 görüşünde sorbik asit ve potasyum sorbat için geçici grup ADI'si vücut ağırlığının kilogramı başına günde 3 mg sorbik asit olarak belirlendi (önceki 25 mg/kg'lık değer yeni üreme ve gelişim verileri nedeniyle gözden geçirildi). Panel, sorbik asit ve potasyum sorbat için genotoksik etkiye dair kanıt bulmadı. Kalsiyum sorbat, genotoksisite verisi eksik olduğu için grup ADI'sinin dışında bırakıldı. Tahmini alım çoğu nüfus grubunda sınırın içinde kaldı; yüksek tüketim senaryosunda bir ülkedeki yürümeye başlayan çocuk ve çocuklarda aşım görüldü. EFSA daha sonra, 2019'da bir takip görüşü yayımlayarak sorbik asit ve potasyum sorbat değerlendirmesini yeniden ele aldı.
Benzoatlar. EFSA'nın 2016 görüşü benzoik asit ve benzoatlar için benzoik asit cinsinden 5 mg/kg vücut ağırlığı/gün grup ADI'si belirledi. Aynı görüş, markaya sadık tüketici senaryosunda özellikle aromalı içecek tüketen küçük çocuklar için bu sınırın aşılabildiğini belirtiyor. Aşıma en çok katkı yapan gıda grupları işlenmemiş meyve-sebzeler (doğal benzoik asit) ve aromalı içecekler.
Bu rakamları mutlak bir "güvenli/tehlikeli" çizgisi olarak okumamak gerekir. ADI, yönetmelikler ve izleme çalışmaları için bir referans noktasıdır. Aşım senaryoları ise tahmini bir hesabın sonucudur: pek çok varsayım içerir ve belirli bir kişinin durumunu yansıtmaz.
Benzen tartışması
Benzoatlar söz konusu olduğunda sık duyulan konu benzendir. Benzen, kanserle ilişkilendirilen bir kimyasaldır. Benzoat tuzları, C vitamini (askorbik asit) ile birlikte bulunan içeceklerde, özellikle ışık ve yüksek sıcaklıkta, çok düşük miktarda benzen oluşturabilir. Bu reaksiyon 2000'li yıllarda çeşitli ülkelerde incelendi.
Health Canada'nın 2007 takip taramasında 139 ürün test edildi; üçü, içme suyu kılavuz değeri olan 5 µg/L'nin üzerinde çıktı. Üreticiler formülü değiştirince düzeyler belirgin biçimde düştü: bir kokteyl karışımında sodyum benzoat çıkarılınca ortalama 11-18 µg/L'den 0,041 µg/L'ye indi. Kurumun sağlık riski değerlendirmesi, bu düzeylerdeki düşük doz maruziyetin çocuklar dahil genel nüfus için sağlık riski oluşturmadığı sonucuna vardı.
Özetle: sorun gerçek ve çözülebilir bir formülasyon sorunu olarak ele alındı. Bugünkü ürünlerin hepsinde sorun olduğunu söylemek de, hiçbirinde olmadığını söylemek de doğru olmaz.
Etiketi okurken
- "Koruyucu: potasyum sorbat" ya da "E202" gibi ifadeler iki şekilde yazılabilir; ikisi aynı maddedir.
- Sodyum benzoat ve askorbik asit (C vitamini) aynı içecekte birlikte geçiyorsa, bu kombinasyon benzen tartışmasının konusudur. Bu, ürünün sorunlu olduğu anlamına gelmez; yalnızca tartışmanın hangi kombinasyonla ilgili olduğunu gösterir.
- Sorbatlar genellikle peynir, kuru meyve, fırın ürünleri ve sosların etiketinde; benzoatlar genellikle asitli içecekler, turşular ve soslarda görülür. Asidik ortam benzoatın çalıştığı koşuldur.
- Çocuğa sık verilen aromalı içecekler, EFSA'nın benzoat alımı hesaplarında öne çıkan gruplardan biridir.
- Alerji ya da hassasiyet konusunda endişeniz varsa hekiminize danışın.
LogicFood'un araştırma kayıtlarında
LogicFood'un katkı maddesi kayıtlarında sorbik asit (E200) düşük, sodyum benzoat (E211) orta risk seviyesiyle yer alır. Fark, kayıtlardaki kaynaklarla uyumludur: sorbik asit için EFSA'nın genotoksisite bulgusu olmadığı sonucu, sodyum benzoat için ise FDA ve Ulusal Kanser Enstitüsü'nün benzen açıklamaları. Bu seviyeler bir yasak ya da hüküm değil; kaynaklardaki farklı tartışmaların özetidir.
Kaynaklar: EFSA, sorbik asit ve sorbatlar (2015) · EFSA, sorbik asit takip görüşü (2019) · EFSA, benzoik asit ve benzoatlar (2016) · Health Canada, içeceklerde benzen takip taraması (2007)
