E numarası nedir? Etiketteki kodları okumak
Etiketteki E330, E202 gibi kodlar, güvenlik değerlendirmesinden geçmiş katkı maddelerinin numaralarıdır. Ne anlama geldiklerini ve nasıl okunacaklarını anlatıyoruz.
E numarası, Avrupa Birliği'nde güvenlik değerlendirmesinden geçerek kullanımına izin verilmiş bir katkı maddesine verilen koddur. "E" harfi Europe (Avrupa) kelimesinden gelir. Etikette E330 yazıyorsa bu, sitrik asit gibi tanımlı bir maddenin adının kodla yazıldığı anlamına gelir; tek başına iyi ya da kötü olduğunu söylemez.
E numarası tam olarak neyi gösterir?
AB'de bir katkı maddesinin E numarası alabilmesi için yararlı bir amaca hizmet etmesi ve Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi'nin (EFSA) güvenlik değerlendirmesinden geçmesi gerekir. Kriterler 1333/2008 sayılı Tüzük ile belirlenir. İzin verilen maddeler, hangi gıdalarda ve en çok ne miktarda kullanılabilecekleriyle birlikte Avrupa Komisyonu'nun listesinde yer alır (EUFIC'in özeti).
Türkiye'de katkı maddeleri Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği kapsamında düzenlenir ve izin verilen maddeler yine E numaralarıyla listelenir.
Numaralar ne anlama geliyor?
Numaralar kabaca işleve göre gruplanmıştır. Bu bir alışkanlık düzenidir, kesin sınır değildir; yine de etikette karşılaştığın bir koda bakıp işlevini tahmin etmene yardım eder.
| Aralık | Genel olarak |
|---|---|
| E100–E199 | Renklendiriciler |
| E200–E299 | Koruyucular |
| E300–E399 | Antioksidanlar, asitlik düzenleyiciler |
| E400–E499 | Kıvam artırıcılar, stabilizörler, emülgatörler |
| E500–E599 | Asitlik düzenleyiciler, topaklanmayı önleyiciler |
| E600–E699 | Lezzet artırıcılar |
| E900 ve sonrası | Parlatıcılar, tatlandırıcılar ve diğerleri |
Sık görülen birkaç örnek
| Kod | Madde | Etiketteki işlevi |
|---|---|---|
| E300 | Askorbik asit (C vitamini) | Antioksidan |
| E330 | Sitrik asit | Asitlik düzenleyici |
| E202 | Potasyum sorbat | Koruyucu |
| E322 | Lesitinler | Emülgatör |
| E415 | Ksantan zamkı | Kıvam artırıcı |
| E160a | Karotenler | Renklendirici |
Aynı numaranın arkasındaki madde farklı kaynaklardan elde edilebilir. Örneğin E330 çoğunlukla fermantasyonla üretilir; yine de adı sitrik asit olduğu için meyveden geldiği anlamına gelmez.
Etikette nasıl yazılır?
Katkı maddeleri içindekiler listesinde genellikle işlev adıyla birlikte yazılır: "asitlik düzenleyici (E330)" ya da "asitlik düzenleyici (sitrik asit)". İki yazım da aynı maddeyi gösterir; üretici adı ya da kodu seçebilir. Bu yüzden iki üründe aynı maddeyi farklı biçimde görebilirsin.
"E numarası var" ile "zararlı" aynı şey değil
E numarası, maddenin değerlendirildiğini ve izin verildiğini gösterir. Güvenlik değerlendirmeleri her madde için Kabul Edilebilir Günlük Alım (ADI) değerini belirler; bu değer, deneylerde yan etki görülmeyen düzeyin yüzde birine kadar bir güvenlik payı bırakacak biçimde hesaplanır. EFSA ayrıca 2009'dan önce izin almış katkıları yeniden değerlendirir ve yeni veriler çıktıkça kararlar güncellenebilir (EFSA).
Tersi de doğrudur: etikette E numarası bulunmaması ürünü kendiliğinden daha iyi yapmaz. Doğal kökenli bir madde de bir katkı olarak E numarası taşıyabilir, bazı aroma ve işleme yardımcıları ise bu listede yer almaz.
Dikkat etmeye değer birkaç durum
- Kökene dair tercihlerin varsa. Örneğin E120 (karmin), böceklerden elde edilen bir kırmızı renklendiricidir; vejetaryen, vegan ya da dini hassasiyeti olanlar için önemli olabilir.
- Sülfitlere hassasiyet. E220–E228 grubu sülfitlerdir. Belirli bir miktarı aşınca bu maddelerin etikette alerjen olarak belirtilmesi gerekir.
- Belirli bir madde hakkında doktorun uyarısı varsa, kodu etiketten tek tek takip etmek yerine bu kararı doktorunla birlikte ver.
Pratik bir okuma sırası
- İçindekiler listesinde parantez içindeki kodları bul.
- Önce işlev adına bak: renklendirici mi, koruyucu mu, kıvam artırıcı mı?
- Merak ettiğin kodu resmî listeden ya da güvenilir bir özetten kontrol et.
- Aynı kategoriden iki ürünü yan yana koy ve hangisinde daha az katkı kullanıldığını karşılaştır.
Formüller zamanla değişir, bu yüzden aynı ürünün yeni ambalajındaki liste eskisinden farklı olabilir. Karar verirken elindeki etiket her zaman en güncel kaynaktır.
