# Aspartam (E951) güvenli mi? IARC ve EFSA birlikte okunmalı

> IARC 2023'te aspartamı "muhtemelen kanserojen" grubuna aldı, JECFA ise günlük alım sınırını değiştirmedi. İki karar nasıl birlikte doğru olabiliyor?

Yayın tarihi: 31 Ekim 2026 — Tatlandırıcılar, E numaraları, Aspartam, Etiket okuma

Temmuz 2023'te aynı gün iki haber çıktı: Dünya Sağlık Örgütü'ne bağlı IARC aspartamı "insanlar için muhtemelen kanserojen" grubuna aldı, ortak FAO/DSÖ gıda katkıları komitesi JECFA ise günlük güvenli alım sınırını değiştirmedi. Okuyan birçok kişi bu iki haberin çeliştiğini düşündü. Aslında ikisi farklı sorulara yanıt veriyor.

## Aspartam nedir?

Aspartam (E951), diyet içeceklerde, şekersiz sakızlarda ve masa tatlandırıcılarında sık kullanılan yapay bir tatlandırıcıdır. LogicFood'un kayıtlarında şekerden yaklaşık 200 kat tatlı olarak tanımlanır; bu yüzden çok az miktarda kullanılır. Vücutta tamamen sindirilir: [EFSA'nın değerlendirmesine göre](https://www.greenfacts.org/en/aspartame-reevaluation/index.htm) fenilalanin, aspartik asit ve metanole ayrılır ve sağlam aspartam kana geçmez.

## IARC ne dedi?

IARC aspartamı [Grup 2B, yani "insanlar için muhtemelen kanserojen"](https://www.paho.org/en/news/14-7-2023-aspartame-hazard-and-risk-assessment-results-released) olarak sınıflandırdı. Dayanak, insanlarda (özellikle karaciğer kanseri için), deney hayvanlarında ve olası mekanizmalarda "sınırlı kanıt" bulunmasıydı. Grup 2B dört seviyenin üçüncüsüdür ve genellikle kanıt sınırlı olduğunda, ikna edici olmadığında kullanılır. Bu sınıflandırma bir tehlike tespitidir; belirli bir tüketim miktarında ne kadar risk olduğunu söylemez.

## JECFA ne dedi?

JECFA aynı veriyi risk açısından değerlendirdi: mevcut kabul edilebilir günlük alım (ADI) olan 0-40 mg/kg vücut ağırlığı değerini değiştirmek için yeterli neden olmadığını belirtti ve onu yeniden doğruladı. İnsanlarda aspartam ile kanser arasındaki ilişkiye dair kanıtı da ikna edici bulmadı. Aynı açıklamada, 200-300 mg aspartam içeren kutularla örnek verildi: 70 kg'lık bir yetişkinin başka aspartam kaynağı olmadan ADI'yi aşması için günde 9-14 kutudan fazla diyet içecek tüketmesi gerekir.

## EFSA ne diyor?

EFSA, aspartamı [2013'te yeniden değerlendirdi](https://efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/3496) ve ADI'yi 40 mg/kg/gün olarak korudu. Mevcut alımın ADI'nin altında olduğunu, parçalanma ürünü DKP için de aynı durumun geçerli olduğunu, aspartamın mevcut maruziyet düzeylerinde "güvenlik endişesi oluşturmadığını" belirtti. Fenilketonüri (PKU) hastaları için ADI geçerli değildir; bu yüzden AB'de aspartam içeren ürünlerde "fenilalanin kaynağı içerir" ibaresi bulunur.

## İki karar neden çelişmiyor?

IARC "bu madde kansere yol açabilir mi?" sorusuna bakar ve kanıtın gücünü sınıflandırır. JECFA ve EFSA ise "bu madde hangi miktarda tüketildiğinde risk oluşturur?" sorusuna bakar. Sonuç şu: kanıt sınırlıdır, ama normal tüketimde alım sınırının çok altında kalınır. Biri ihtiyatlı bir uyarı, diğeri bir miktar sınırıdır.

## Etiketi okurken

1. "Tatlandırıcı: aspartam" ya da E951'i arayın; diyet içecekler, şekersiz sakız ve şekerlemeler, light yoğurtlar ve masa tatlandırıcıları sık görülen yerlerdir.
2. "Fenilalanin kaynağı içerir" ibaresi PKU hastaları içindir; diğer insanlar için bir uyarı değildir.
3. Aynı üründe birden fazla tatlandırıcı olabilir; ADI her madde için ayrı hesaplanır.
4. ADI ömür boyu ortalama alımı gösterir; tek bir günde aşmak sorun yaratmaz, ama sürekli yüksek alım ADI'yi ölçü olarak almanızı gerektirir.

## LogicFood'un araştırma kayıtlarında

LogicFood'un kayıtlarında aspartam en yüksek risk seviyesiyle (High) işaretlidir ve kayıt IARC'ın açıklamasına dayanır. Bu işaret IARC'ın tehlike sınıflandırmasını yansıtan bir öncelik göstergesidir; JECFA ve EFSA'nın ADI'nin altında kalan alımlara dair sonuçlarıyla birlikte okunmalıdır.

## Kısaca

Aspartam için "kanserojen" ya da "tamamen güvenli" demek iki kurumun söylediklerinin yarısını atlamaktır. IARC kanıtın sınırlı olduğunu, JECFA ve EFSA ise normal tüketimin sınırın çok altında kaldığını söylüyor. Karar, tüketim miktarınıza ve tercihinize kalıyor.

Kaynaklar: [PAHO/WHO, aspartam tehlike ve risk değerlendirmesi sonuçları, 2023](https://www.paho.org/en/news/14-7-2023-aspartame-hazard-and-risk-assessment-results-released) · [EFSA, aspartamın (E 951) yeniden değerlendirmesi, 2013](https://efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/3496) · [GreenFacts, EFSA aspartam özeti](https://www.greenfacts.org/en/aspartame-reevaluation/index.htm)

https://logicfood.app/tr/blog/aspartam-e951-tatlandirici/