# ADI nedir? Katkı maddelerindeki "güvenli alım" sınırını anlamak

> Kabul edilebilir günlük alım (ADI), katkı maddesi haberlerinde sık geçen ama sık yanlış anlaşılan bir sayıdır. Nasıl hesaplanır, aşılırsa ne olur, maddeleri birbirine kıyaslamak neden yanıltıcıdır?

Yayın tarihi: 31 Ekim 2026 — ADI, Katkı maddeleri, EFSA, Etiket okuma

Katkı maddeleriyle ilgili haberlerde ve bu bloğun önceki yazılarında "ADI" ifadesi sürekli geçiyor: "ADI 40 mg/kg", "ADI aşılıyor" gibi. Bu sayı çoğu zaman iki uçta yanlış okunuyor: ya "bunun altı kesinlikle güvenli, üstü tehlikeli" diye ya da "sınır var demek ki madde zararlı" diye. İkisi de eksik. Bu yazıda ADI'nin ne olduğunu ve ne olmadığını anlatıyoruz.

## ADI tanımı

ADI, bir katkı maddesinden ömür boyu her gün alınsa bile [belirgin bir sağlık riski oluşturmadığı tahmin edilen miktardır](https://www.eufic.org/en/understanding-science/article/qas-on-acceptable-daily-intakes-adis). Genellikle vücut ağırlığının kilogramı başına günlük miligram (mg/kg/gün) olarak ifade edilir. Amacı tüketicileri korumak ve ülkeler arasındaki katkı maddesi kurallarını uyumlaştırmaktır.

## Nasıl hesaplanır?

1. Bilim insanları, en duyarlı deney hayvanında olumsuz etkinin görülmediği en yüksek dozu (NOAEL) bulur.
2. Bu dozu bir güvenlik faktörüne böler; genellikle bu faktör 100'dür. Bunun 10'u hayvandan insana geçişteki farkı, diğer 10'u ortalama yetişkin ile duyarlı gruplar arasındaki farkı karşılar. Faktör, maddenin özelliğine ve eldeki veriye göre değiştirilebilir.
3. Sonuç ADI olarak yayımlanır. Uluslararası düzeyde bunu ortak FAO/DSÖ gıda katkıları komitesi JECFA, AB'de ise EFSA yapar.

Yani ADI, hayvan çalışmalarında zarar görülmeyen dozun çok altında bir sayıdır.

## ADI aşılırsa ne olur?

Bu, en çok yanlış anlaşılan nokta. ADI ömür boyu ortalamadır; günlük bir sınır değildir. Tek bir günde aşmak bir endişe yaratmaz. Belirli nüfus gruplarının sürekli olarak ADI'yi aştığı tahmin ediliyorsa düzenleyiciler katkının kullanım düzeyini düşürmeyi ya da kullanılabileceği gıdaları kısıtlamayı tavsiye edebilir. Büyük güvenlik payı nedeniyle riskin başlaması için alımın ADI'yi hatırı sayılır ölçüde aşması gerekir. ADI aynı zamanda çocuklar, yaşlılar ve hasta kişiler gibi duyarlı grupları da kapsayacak şekilde belirlenir.

## Örnek ADI değerleri

Bu blogda ele aldığımız bazı maddelerin kurumlarca açıklanan değerleri:

| Madde | ADI | Kurum, yıl |
| --- | --- | --- |
| BHA (E320) | 1,0 mg/kg/gün | EFSA, 2011 |
| BHT (E321) | 0,25 mg/kg/gün | EFSA, 2012 |
| Sorbik asit / potasyum sorbat (E200, E202) | 3 mg/kg/gün (geçici) | EFSA, 2015 |
| Benzoatlar (E210-E213) | 5 mg/kg/gün (benzoik asit cinsinden) | EFSA, 2016 |
| Nitrit (E249, E250) | 0,07 mg/kg/gün | EFSA, 2017 |
| Glutamatlar (E620-E625) | 30 mg/kg/gün | EFSA, 2017 |
| Aspartam (E951) | 40 mg/kg/gün | EFSA 2013, JECFA 2023 |

## Neden maddeleri bu sayılarla kıyaslamak yanıltıcı?

Tablodaki en küçük sayı en tehlikeli madde, en büyük sayı en güvenli madde değildir. Her ADI, o maddenin kendi toksikolojik verisinden, o veride görülen en duyarlı etkiden ve kullanılan güvenlik faktöründen türer. Bir maddede kısıtlayıcı etki üreme çalışmasında, diğerinde başka bir organda çıkabilir. Üstelik gerçek alım madde madde çok farklıdır: ADI'nin düşük olması, o maddenin az kullanılıyorsa pratikte sorun olmadığı anlamına gelebilir; yüksek olması da çok tüketiliyorsa alımın ADI'ye yaklaşabileceği anlamına gelebilir.

Anlamlı olan karşılaştırma, bir maddenin kendi ADI'si ile tahmini alım arasındaki orandır. EFSA'nın değerlendirmelerinde de bu yüzden "alım ADI'nin altında" ya da "yüksek tüketimde aşabilir" gibi ifadeler yer alır.

## ADI'nin sınırları

- ADI, tek bir maddeyi tek başına değerlendirir; kombinasyon etkilerini kapsamaz.
- Bazı ADI'ler "geçici"dir; yeni veri geldikçe değişebilir (sorbatlarda ve sülfitlerde olduğu gibi). EFSA bazı maddelerde bunu açıkça belirtir.
- Bazı gruplar için ADI geçerli değildir; aspartamda fenilketonüri hastaları gibi.
- ADI, tek bir maddenin sınırıdır; beslenme düzeninizin bütününü değerlendirmez.

## Kısaca

ADI bir "tehlike çizgisi" değil, düzenleyicilerin ömür boyu ortalama alım için koyduğu temkinli bir referans noktasıdır. Etiketteki bir maddeyi değerlendirirken ADI'ye, o maddenin tahmini alımına ve kurumların yorumuna birlikte bakmak gerekir. Siz de bir katkının ADI'si yazıldığında bunun neyi gösterip neyi göstermediğini artık biliyorsunuz.

Kaynaklar: [EUFIC, kabul edilebilir günlük alım (ADI) soruları](https://www.eufic.org/en/understanding-science/article/qas-on-acceptable-daily-intakes-adis) · [EFSA, BHA (E 320), 2011](https://efsa.europa.eu/de/efsajournal/pub/2392) · [EFSA, BHT (E 321), 2012](https://efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/2588) · [EFSA, sorbatlar, 2015](https://www.efsa.europa.eu/it/efsajournal/pub/4144) · [EFSA, benzoatlar, 2016](https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/4433) · [EFSA, nitritler, 2017](https://efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/4786) · [EFSA, glutamatlar, 2017](https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/170712) · [EFSA, aspartam, 2013](https://efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/3496) · [PAHO/WHO, aspartam, 2023](https://www.paho.org/en/news/14-7-2023-aspartame-hazard-and-risk-assessment-results-released)

https://logicfood.app/tr/blog/adi-nedir-kabul-edilebilir-gunluk-alim/